Historisch juweel in nieuwe glans

Ooit behoorde de "Sächsische Maschinenfabrik” van industrieel Richard Hartmann tot de belangrijkste bedrijven op het gebied van de bouw van locomotieven. Vandaag de dag is de voormalige Hartmannfabrik – een van zijn productiehallen – uitgegroeid tot een levendige ontmoetingsplaats voor cultuur, kunst en internationale contacten. Met veel oog voor detail is het leegstaande gebouw na een grondige revitalisering omgevormd tot een modern bezoekers- en informatiecentrum voor Chemnitz, de Culturele Hoofdstad van Europa 2025. Aluminium systeemoplossingen van heroal dragen ertoe bij het oorspronkelijke karakter van de gevel te benadrukken en dit te combineren met de hedendaagse eisen op het gebied van energie-efficiëntie en brandveiligheid.

De Hartmannfabrik in Chemnitz staat symbool voor de industriële bloeiperiode van Saksen. Midden in het stadscentrum, aan de oever van de Chemnitz, stichtte machinebouwer Richard Hartmann halverwege de 19e eeuw een van de grootste machinebouwbedrijven van de regio. Met de levering van de eerste stoomlocomotief aan de Koninklijke Saksische Staatsspoorwegen vestigde hij zich als belangrijke locomotiefbouwer. De hal die tegenwoordig bekendstaat als de Hartmannfabrik maakte deel uit van het productieterrein.

Als representatief kernstuk van Chemnitz 2025 en een van de in totaal 30 infrastructuur- en stadsontwikkelingsprojecten van de Culturele Hoofdstad van Europa werd het monumentale gebouw na jarenlange leegstand in een publiek-privaat partnerschap nieuw leven ingeblazen. Het doel van de ingreep, waarvoor ook overheidsmiddelen werden ingezet, was het behoud van het industriële monument van Chemnitz – een wens van NEXUS Immobilien GmbH, de opdrachtgever van het project: "Met veel oog voor detail en in nauwe samenwerking met de monumentenzorg werd de historische machinehal uit 1864 zorgvuldig gerenoveerd. Waar vroeger industriële geschiedenis werd geschreven, ontstond een modern bezoekers- en informatiecentrum voor Chemnitz 2025. De opvallende zaagtanddaken, gietijzeren steunpilaren en bakstenen muren bleven behouden en werden aangevuld met moderne elementen, zoals aluminium portalen, verplaatsbare inbouwelementen en duurzame materialen. Een samenspel van verleden en heden dat de Hartmannfabrik tot een levendige plek voor cultuur, uitwisseling en transformatie maakt.”

Rekening houdend met de fysische bouwvoorschriften en het totale investeringsbudget werden het ontwerp en de uitvoering zo nauw mogelijk afgestemd op het oorspronkelijke architectonische concept. Naast het blootleggen van de oude gietijzeren steunpilaren omvatte de ingreep onder andere de renovatie van de oude kraanbaan en het open ontwerp van de galerijgang met behulp van glazen afscheidingen. Een bijzondere uitdaging daarbij bleek de aanwezige bouwschade te zijn. "Dit had tot gevolg dat een groot deel van het bouwwerk moest worden afgebroken en, met strikte inachtneming van het oorspronkelijke karakter, opnieuw moest worden opgebouwd", aldus Manuela Steinert, eigenaresse van Steinert Ingenieurgesellschaft mbH, die als projectleider verantwoordelijk was voor het project. Dit betrof bijvoorbeeld de structuurpleisterafwerking van de gevelvlakken, de bewaard gebleven delen van de neoromaanse rondboogfries en de friesrand aan de westgevel. Het behoud en de heropleving van de historische uitstraling gingen gepaard met het voldoen aan hedendaagse eisen op het gebied van energie-efficiëntie, toegankelijkheid en inbraakwerendheid. Vanwege de open halconstructie golden bovendien strenge brandveiligheidscriteria.

Naast de essentiële criteria van het hedendaags bouwen had ook het voldoen aan de hoogste ontwerpvereisten prioriteit. Het doel van NEXUS Immobilien GmbH was het herstellen van de oorspronkelijke harmonie van de gevel. Ook voor de realisatie van de raam-, deur- en gevelsystemen had het bedrijf bindende richtlijnen opgesteld, die varieerden van een industrieel ontwerp tot gebogen elementen aan de zuidgevel. Vanuit de hoge eisen aan kwaliteit en duurzaamheid viel de keuze bij de realisatie van de gevels, ramen en binnen- en buitendeuren op de aluminiumsystemen van heroal. In totaal omvatte de opdracht drie heroal C 50 HI-gevelsystemen, negen heroal D 72-objectdeursystemen, 20 heroal W 72 CW-raamsystemen, 41 raamsystemen van het type heroal W 72 i en één heroal W 72-raamsysteem. Daarnaast werden in het interieur van het gebouw 25 brandwerende deursystemen van het type heroal D 82 FP toegepast.

Het heroal-systeemportfolio bood NEXUS Immobilien GmbH uitgebreide mogelijkheden voor het uitvoeren van een authentieke revitalisering. Al in de ontwerpfase profiteerde het bedrijf van het uitgebreide advies van de bouwkundige adviseurs van heroal, dat de uitvoering van het project ondersteunde in nauwe samenwerking met de hoofdaannemer Gunter Hüttner + Co. GmbH Bauunternehmung uit Chemnitz en de uitvoerende vakpartner, timmer- en metaalbouwbedrijf Wagner uit Niederwürschnitz. Om de authentieke esthetiek te behouden, werd onder andere besloten om de coating van alle heroal-systeemoplossingen uit te voeren in de kleur RAL 7010 zeildoekgrijs mat. Deze coating werd gerealiseerd met behulp van de toonaangevende heroal hwr-poedercoating, die garant staat voor hoogwaardige, uiterst weerbestendige oppervlakken in een enorme verscheidenheid aan kleuren en afwerkingen.

Aan de zuidgevel van de Hartmannfabrik komt het vliesgevelsysteem heroal C 50 HI zowel functioneel als esthetisch volledig tot zijn recht. Met in de handel verkrijgbare driedubbele isolatieglaspartijen beschikt het systeem over een uitstekende energie-efficiëntie en maakt het een duurzame gevelrealisatie mogelijk, zelfs in gebieden met hoge isolatie-eisen. Een essentiële bijdrage aan de warmte-isolatie leverde het innovatieve concept met de met schuim gevulde isolatoren, de aangepaste isolatie en de doorlopende afdichting. Ook architectonisch zet het sterk geïsoleerde vliesgevelsysteem accenten. Uitgevoerd in een designgeoriënteerde industriële look, blaast het systeem het oorspronkelijke karakter van de gevel nieuw leven in en valt het op door zijn strakke lijnen.

De integratie van de heroal D 72-deursystemen in de drie gevelelementen is visueel uiterst subtiel uitgevoerd en onderstreept de ingetogen elegantie van de gevel. Naast hun ontwerpvoordelen scoren de als inzetelementen ontworpen deursystemen ook op het functionele vlak: dankzij de modulaire systeembouw en de verschillende isolatievarianten kunnen ze wat betreft hun warmte-isolatie flexibel in bouwprojecten worden aangepast en dragen ze bij aan de energie-efficiëntie en de waarde van een gebouw. Een toegevoegde waarde bij de Hartmannfabrik was tevens de mogelijkheid om de voorzieningen nauwkeurig af te stemmen op het bouwproject: de twee buitenste deursystemen werden uitgevoerd als gecertificeerde vlucht- en reddingswegen (volgens DIN EN 179/1125) en boden daarmee een duurzaam en functioneel betrouwbare oplossing voor de drukbezochte entree van de Hartmannfabrik. Om een uniforme uitstraling te creëren, werd het objectdeursysteem heroal D 72 ook bij de ingangen van de west- en oostgevel geïnstalleerd.

Het ontwerp van de westgevel sluit visueel naadloos aan bij de entree van de zuidgevel. Daar werden alle ramen met behulp van heroal-systeemoplossingen vernieuwd. De plaatsing en het aantal glasverdelende dwarsbalken en Weense roeden werden hiervoor afgestemd met de monumentenzorg. Op de begane grond bood het raamsysteem heroal W 72 CW met zijn stijl- en regeldesign in staaloptiek een industrieel aandoende ontwerpvariant die perfect aansloot bij de wensen van de eigenaar. Door de verschillende profielvarianten vormt heroal W 72 CW in staaloptiek een aantrekkelijk alternatief voor de traditionele stalen gevel. De uitvoering vond in de Hartmannfabrik plaats in de vorm van tweevleugelige elementen in het onderste gedeelte en vaste beglazing met Weense roeden en rondbogen in het bovenste gedeelte van de ramen. Voor architectonisch spannende accenten zorgt een bijzonder royaal gedimensioneerd raamelement aan de westzijde, dat zich visueel contrasterend onderscheidt van het geheel.

De realisatie van de afgeronde raam- en gevelelementen, die voldoet aan de eisen voor monumentenzorg, werd mogelijk gemaakt door de eigen profielbuig- en afkantdienst van heroal – een in de branche unieke dienst. Deze maakt de productie mogelijk van complexe vormen zoals ronde bogen, spitsbogen of korfbogen, evenals nauwkeurig passende, reproduceerbare afkantingen en bouwverbindingen volgens voorbeeld. De modernste productieprocessen garanderen de gebruikelijke hoge systeembetrouwbaarheid en kwaliteit van heroal. Zowel aan de zuid- als aan de westzijde van de Hartmannfabrik bepalen de gebogen elementen het uiterlijk van de gevel van het opvallende gebouw en dragen ze bij aan het behoud van het oorspronkelijke karakter ervan.

De heldere lijnen en het industrieel aandoende ontwerp van de elementen worden consequent doorgetrokken naar de beide andere gevelzijden. Lichtdoorstroomde ruimtes domineren de aan de rivier gelegen oostzijde van de Hartmannfabrik. Op de begane grond zorgen elf ruim gedimensioneerde heroal W 72 CW-raamsystemen met filigrane zichtbreedtes voor maximale transparantie, hoge lichtdoorlatendheid en een elegant ontwerp. Deze worden op de begane grond gecombineerd met een heroal W 72-raamsysteem van groot formaat en op de bovenverdieping met 15 elementen van het heroal W 72 i-blokraamsysteem. Ook aan de noordzijde van de Hartmannfabrik domineert een uiterst strakke optiek. Daar worden in totaal 13 heroal W 72 i-raamsystemen toegepast.

Ook in het interieur van het gebouw leveren de systeemoplossingen van heroal een waardevolle bijdrage aan de revitalisering van het industriële monument. Daar verdelen 25 brandwerende heroal D 82 FP-deursystemen de ruimtes in veilige brandcompartimenten en voorkomen ze indien nodig de verspreiding van rook en vuur. Het deursysteem valt op door zijn uitstekende statische eigenschappen en is bijzonder geschikt voor drukbezochte ruimtes. Door de consequente scheiding van koel- en functionele zones garandeert het 5-kamer-profielsysteem duurzame gebruiks- en functionele veiligheid. Visueel sluiten de elementen naadloos aan bij de in het gebouw geïnstalleerde heroal-systemen, wat zorgt voor een homogene esthetiek.

Sinds de heropening in mei 2024 straalt de Hartmannfabrik in nieuwe glans. Het bezoekers- en informatiecentrum voor de Culturele Hoofdstad van Europa Chemnitz 2025 is vandaag de dag uitgegroeid tot een centraal trefpunt voor de inwoners en gasten van de stad. Onder leiding van Chemnitz 2025 gGmbH, die ook het programma en de projecten rondom de Culturele Hoofdstad van Europa organiseerde, is de Hartmannfabrik regelmatig geopend voor evenementen en kan deze worden gehuurd als bijzondere locatie voor ontmoetingen, evenementen en tentoonstellingen. De industriële architectuur en de bijzondere geschiedenis van de plek vormen het kader voor evenementen met karakter, waaraan de systeemoplossingen van heroal een waardevolle bijdrage leveren.